शिव मन्दिर (कुसुम-सरोवर)
Śiva shrine (Kusuma-sarovara) हिन्दी नाम प्रस्तावित
इस पृष्ठ पर
संक्षेप में
मार्गदर्शिका पुस्तक Govardhana Hill (2001) के अनुसार कुसुम-सरोवर के पश्चिमी तट पर भगवान शिव का एक छोटा देवस्थान है; बिना तिथि की परिक्रमा-टिप्पणियाँ Govardhana इसे पुराना शिव मन्दिर कहती हैं। दोनों में से कोई भी पुस्तक इसकी तिथि या इसे बनवाने वाले का नाम नहीं बताती।[1 +1] दोनों पुस्तकें इस देवस्थान को अष्टावक्र मुनि से जोड़ती हैं। इन पुस्तकों के अनुसार मुनि ने इस सरोवर पर तपस्या की और राधा और कृष्ण के दर्शन पाकर अपना शरीर त्याग दिया। पर इस बात पर दोनों पुस्तकों में मतभेद है कि यह देवस्थान मुनि की समाधि है या उसके पास स्थित है। अधिक पुराने ग्रन्थ इन मुनि का स्थान कहीं और बताते हैं: ब्रह्मवैवर्त पुराण मलय-द्रोणी में, जो मलय पर्वतों की एक घाटी है, और भक्ति-रत्नाकर आटस गाँव में।[3 +2]
मुख्य तथ्य
| प्रकार | देवस्थान |
|---|---|
| क्षेत्र · इलाका | गोवर्धन · कुसुम-सरोवर |
स्थान
| यह कहाँ है | On the western bank of Kuṣuma-sarovara[6] on the western bank of the lake (Kusuma-sarovara)[2] (स्रोतों के अंग्रेज़ी शब्द) |
|---|
आसपास के स्थान
संदर्भ
- Govardhana Hill: India's Most Sacred Mountain (2001), Rajasekhara dasa Brahmacari, PDF p. 44
- the undated parikramā notes Govardhana, ¶30
- Brahma-vaivarta Purāṇa, Kṛṣṇa-janma-khaṇḍa (4), adhyāya 30, verses 6-8a, Sanskrit Wikisource
- Brahma-vaivarta Purāṇa, Kṛṣṇa-janma-khaṇḍa (4), adhyāya 30, verses labelled 7, 8, 9 and 4.30.110 in the text (second numbering run), Sanskrit Wikisource
- Śrīla Narahari Cakravartī, Bhakti-ratnākara, Fifth Wave, 1912 ed. p. 271, 2nd ed., 1912
- Govardhana Hill: India's Most Sacred Mountain (2001), Rajasekhara dasa Brahmacari, p. 30