खेलनवन
Khelanvana हिन्दी नाम प्रस्तावित
अन्य नाम Kelā-tīrtha

- यह क्या है
- मार्गदर्शिका पुस्तक Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007) के अनुसार खेलनवन, यानी खेल का वन, Yamunā के किनारे Śergarh में, Ūjānī से दो मील दक्षिण-पूर्व में है।
- दर्शन
- मार्गदर्शिका पुस्तक Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007) और बिना तिथि की परिक्रमा-टिप्पणियाँ Khelanvana खेलनवन के दर्शन के स्थानों में बलराम-कुण्ड, गोपी-घाट और श्री राधा-गोविन्द, श्री राधा-गोपीनाथ तथा …
संक्षेप में
मार्गदर्शिका पुस्तक Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007) के अनुसार खेलनवन, यानी खेल का वन, यमुना के किनारे शेरगढ़ में, उजानी से दो मील दक्षिण-पूर्व में है।[1 +4] भक्ति-रत्नाकर इसे श्री खेला-तीर्थ कहता है: यहाँ कृष्ण और बलराम ने खाने का कोई विचार किए बिना अपने सखाओं के साथ खेल खेला, और उन्होंने भोजन केवल इसलिए किया क्योंकि उनकी माता ने इसका ध्यान रखा।[6] श्री चैतन्य महाप्रभु ने अपनी व्रज-यात्रा में खेला-तीर्थ के दर्शन किए, और श्रील प्रभुपाद अपने तात्पर्य में भक्ति-रत्नाकर का यह वर्णन फिर से सुनाते हैं।[7 +3]
मुख्य तथ्य
| प्रकार | वन |
|---|---|
| क्षेत्र · इलाका | जावट |
| आचार्य | Śrī Caitanya Mahāprabhu, Śrīla Rūpa Gosvāmī, Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura, Śrīla Rāghava Paṇḍita Gosvāmī of Govardhana, Śrīla Śrīnivāsa Ācārya |
महिमा
श्रील रूप गोस्वामी कृष्ण के स्थानों की अपनी सूची में खेला-तीर्थ को यमुना का वह महान तीर्थ बताते हैं जहाँ कृष्ण अपनी परम प्रिया के …
श्रील रूप गोस्वामी कृष्ण के स्थानों की अपनी सूची में खेला-तीर्थ को यमुना का वह महान तीर्थ बताते हैं जहाँ कृष्ण अपनी परम प्रिया के साथ सदा खेलते हैं। उनके नाटक ललित-माधव में, कृष्ण के मथुरा चले जाने के बाद, श्री राधा विशाखा के साथ खेला-तीर्थ पर स्नान करने जाती हैं, जहाँ, विशाखा के अनुसार, मुकुन्द सदा खेलते हैं (यहाँ सारांश दिया गया है, अनुवाद नहीं)। इन दोनों में से कोई भी ग्रन्थ यह नहीं बताता कि यह तीर्थ यमुना पर कहाँ है।[11 +1]
श्रील विश्वनाथ चक्रवर्ती ठाकुर का व्रज-रीति-चिन्तामणि नन्दीश्वर के उत्तर-पूर्वी कोने के पास एक खेला-वन का वर्णन करता है, जहाँ यमुना कृष्ण को खोजती हुई घूम-घूमकर बहती हैं, और जहाँ गोपियाँ गोपी-घट्ट नाम के एक घाट पर जल भरने के बहाने कृष्ण से मिलने बार-बार आती हैं (यहाँ सारांश दिया गया है, अनुवाद नहीं)। वे यह नहीं बताते कि यह यही खेलनवन है या नहीं।[13]
आज की यात्रा
मार्गदर्शिका पुस्तक Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007) और बिना तिथि की परिक्रमा-टिप्पणियाँ Khelanvana खेलनवन के दर्शन के स्थानों में बलराम-कुण्ड, गोपी-घाट और श्री राधा-गोविन्द, श्री राधा-गोपीनाथ तथा श्री राधा-मदनमोहन के मन्दिरों को गिनाती हैं। इन दोनों में से कोई भी स्रोत न इनका वर्णन करता है, न इनकी तिथियाँ या इनके निर्माताओं के नाम बताता है।[2 +5] यह गोपी-घाट श्रील विश्वनाथ चक्रवर्ती ठाकुर का गोपी-घट्ट है या तपोवन का गोपी-घाट, यह कोई स्रोत नहीं बताता।[19] यह मार्गदर्शिका पुस्तक शेरगढ़ को आधार बनाकर यह भी बताती है कि एक और चीर-घाट उसके पास है और राम-घाट दो मील पूर्व में है।[1 +4]
स्थान
| यह कहाँ है | Khelanvana lies two miles south-east of Ūjānī.[4] (स्रोतों के अंग्रेज़ी शब्द) |
|---|
खेलनवन के स्थान
6 स्थान
इस पृष्ठ पर ये भी
- शेरगढ़ नगर
- बलराम-कुण्ड (खेलनवन) कुण्ड
- गोपी-घाट (खेलनवन) घाट
- राधा-गोपीनाथ (खेलनवन) मन्दिर
- राधा-गोविन्द (खेलनवन) मन्दिर
- राधा-मदनमोहन (खेलनवन) मन्दिर
आसपास के स्थान
उजानी · राम-घाट · चीर-घाट (शेरगढ़ के पास)
संदर्भ
- Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007), PDF p. 236
- Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007), PDF p. 237
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶3
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶5
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶15
- Śrīla Narahari Cakravartī, Bhakti-ratnākara, Fifth Wave (pañcama taraṅga), printed p. 258: Rāghava Paṇḍita shows Khelanavana to Śrīnivāsa, 2nd ed., 1912
- Śrīla Kṛṣṇadāsa Kavirāja Gosvāmī, Śrī Caitanya-caritāmṛta, CC Madhya-līlā 18.66, online edition · vedabase.io
- Śrīla Prabhupāda, Śrī Caitanya-caritāmṛta, Madhya-līlā 18.66, purport · vedabase.io
- Śrīla Prabhupāda, Śrīmad-Bhāgavatam, Canto 1, Introduction, Introduction (life of Śrī Caitanya Mahāprabhu) · vedabase.io
- Śrīla Prabhupāda, Śrī Caitanya-caritāmṛta, Madhya-līlā chapter 18, summary · vedabase.io
- Śrīla Rūpa Gosvāmī, Rādhā-Kṛṣṇa-gaṇoddeśa-dīpikā, part 2, vv.116-120, in the list of Śrī Kṛṣṇa's places
- Śrīla Rūpa Gosvāmī, Lalita-mādhava, Act 3 (tṛtīyo'ṅkaḥ, 'unmatta-rādhikaḥ'), prose after v.55
- Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura, Vraja-rīti-cintāmaṇi, sarga 2 (dvitīyaḥ sargaḥ) vv.32-34
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶7
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶8
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶9
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶10
- the undated parikramā notes Khelanvana, ¶11
- Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura, Vraja-rīti-cintāmaṇi, sarga 2 (dvitīyaḥ sargaḥ) vv.32 and 34
- the undated parikramā notes Rāma-ghāṭa, ¶5
- the undated parikramā notes Akṣayavaṭa, ¶5
- Vṛndāvana-Dhāma Ki Jaya! (c. 1986), by Dhruva Mahārāja dāsa, PDF p. 98