नाग-तीर्थ
Nāga-tīrtha हिन्दी नाम प्रस्तावित
इस पृष्ठ पर
संक्षेप में
नाग-तीर्थ मथुरा में यमुना पर एक स्नान-स्थान है। भक्ति-रत्नाकर में नगर की यात्रा के वर्णन में यह विश्राम-घाट के उत्तर वाले तीर्थों में आता है।[1 +1] वराह पुराण इसे श्रेष्ठ तीर्थों में भी श्रेष्ठ कहता है: जो यहाँ स्नान करते हैं, वे स्वर्ग जाते हैं, और जो यहाँ मरते हैं, उनका फिर जन्म नहीं होता।[1 +2] श्रील मुरारि गुप्त और श्रील लोचन दास ठाकुर दोनों श्री चैतन्य महाप्रभु के मथुरा-भ्रमण में इसका नाम लेते हैं।[5 +1] इसके वर्तमान स्थान का वर्णन अब तक मिले स्रोतों में नहीं है।
मुख्य तथ्य
| प्रकार | घाट |
|---|---|
| क्षेत्र · इलाका | मथुरा |
| यह भी इसका भाग है | यमुना |
| आचार्य | Śrīla Rūpa Gosvāmī, Śrīla Narahari Cakravartī Ṭhākura, Śrī Caitanya Mahāprabhu, Śrīla Rāghava Paṇḍita Gosvāmī of Govardhana, Śrīla Śrīnivāsa Ācārya |
महिमा
वराह पुराण में भगवान, वराह के रूप में, धारापतन के बाद नाग-तीर्थ का नाम लेते हैं और इसे श्रेष्ठ तीर्थों में भी श्रेष्ठ कहते हैं। जो लोग वहाँ स्नान करते हैं, वे स्वर्ग जाते हैं, और जो वहाँ मरते हैं, उनका फिर जन्म नहीं होता (यहाँ सारांश दिया गया है, अनुवाद नहीं)।[1 +2]
अतः परं नागतीर्थं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ 15 ॥
यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
ataḥ paraṁ nāgatīrthaṁ tīrthānāmuttamottamam
yatra snātvā divaṁ yānti ye mṛtāste'punarbhavāḥ
श्रील रूप गोस्वामी अपने मथुरा-माहात्म्य में उत्तरी यमुना-तीर्थों के बीच यही श्लोक आदि-वराह (पुराण) से उद्धृत करते हैं (यहाँ सारांश दिया गया है, अनुवाद नहीं)। भक्ति-रत्नाकर भी इसे उद्धृत करता है और अपने बांग्ला पद में यही दो फल बताता है।[1 +2]
नारद पुराण का अपना एक श्लोक है: धारायतन नाम के तीर्थ के उत्तर में नाग-तीर्थ है, जहाँ स्नान करने से साँपों के भय से मुक्ति और स्वर्ग में सम्मान मिलता है (यहाँ सारांश दिया गया है, अनुवाद नहीं)।[8]
तदुत्तरे नागतीर्थं यत्र स्नानेन मोहिनि ।। सर्पेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा स्वर्गे लोके महीयते ॥ 79-39 ॥
taduttare nāgatīrthaṁ yatra snānena mohini
sarpebhyo hyabhayaṁ labdhvā svarge loke mahīyate
79-39 ||
स्थान
| यह कहाँ है | northern side[10] (स्रोतों के अंग्रेज़ी शब्द) |
|---|
इस स्थान पर और
संदर्भ
- Śrīla Narahari Cakravartī, Bhakti-ratnākara, Fifth Wave (pañcama taraṅga), printed p. 176 (1912 ed.), 2nd ed., 1912
- Śrīla Narahari Cakravartī, Bhakti-ratnākara, Fifth Wave (pañcama taraṅga), printed p. 165 (1912 ed.), 2nd ed., 1912
- Varāha Purāṇa, adhyāya 154, vv. 15-16, Sanskrit Wikisource
- Śrīla Rūpa Gosvāmī, Mathurā-māhātmya v.265
- Kṛṣṇa-caitanya-caritāmṛta of Śrīla Murāri Gupta, prakrama 4, sarga 4, v.23
- Śrīla Locana dāsa Ṭhākura, Caitanya-maṅgala, Śeṣa-khaṇḍa, printed p. 171, right column, the eighth and ninth lines after the heading 'পঠমঞ্জরী রাগ' (the seventh summarised)
- Varāha Purāṇa, adhyāya 154, vv. 15-16, Sanskrit Wikisource
- Nārada Purāṇa, उत्तरार्धः/अध्यायः 79 v.79-39
- Nārada Purāṇa, उत्तरार्धः/अध्यायः 79 v.79-39
- Śrī Vraja-maṇḍala Parikramā (2007), p. 54-55