Vaishnava Songs
नंदग्राम धाम
नंदग्राम धाम वैष्णव भजन · nandgramdham.org/songs/hi

वृषभ दनुज नाशान् नर्म (राधाकुण्डाष्टकम्)

वृषभ-दनुज-नाशान् नर्म-धर्मोक्ति-रङ्गैर् निखिल-निज-सखीभिर् यत् स्व-हस्तेन पूर्णम् प्रकटितम् अपि वृन्दारण्य-राज्ञा प्रमोदैस् तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

वृषभासुर की मृत्यु के बाद गोपियों के अनेक हँसी-ठिठोली भरे वचनों से प्रेरित होकर वृन्दावन वन के राजा ने जिसे प्रसन्नता से अपने हाथ से बनाया और भर दिया, वह अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड मेरा आश्रय हो।

व्रज-भुवि मुर-शत्रोः प्रेयसीनां निकामैर् असुलभम् अपि तूर्णं प्रेम-कल्प-द्रुमं तम् जनयति हृदि भूमौ स्नातुर् उच्चैर् प्रियं यत् तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त प्रिय और सुगन्धित राधा-कुण्ड, जो उसमें स्नान करने वाले के हृदय की भूमि में तुरन्त शुद्ध प्रेम का वह कल्पवृक्ष उत्पन्न कर देता है, जो व्रज में भगवान कृष्ण की प्रेयसी गोपियों को भी दुर्लभ है, मेरा आश्रय हो।

अघ-रिपुर् अपि यत्नाद् अत्र देव्याः प्रसाद- प्रसर-कृत-कटाक्ष-प्राप्ति-कामः प्रकामम् अनुसरति यद् उच्चैः स्नान-सेवानुबन्धैस् तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त प्रिय और सुगन्धित राधा-कुण्ड, जहाँ अपनी रानी की कृपा-भरी तिरछी चितवन पाने की लालसा से भगवान कृष्ण उनकी स्नान-सेविकाओं के पीछे-पीछे परिश्रम से चलते हैं, मेरा आश्रय हो।

व्रज-भुवन-सुधांशोः प्रेम-भूमिर् निकामं व्रज-मधुर-किशोरी-मौलि-रत्न-प्रियेव परिचितम् अपि नाम्ना या च तेनैव तस्यास् तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड, जिसका नाम उस कन्या के नाम पर है जो व्रज के चन्द्रमा कृष्ण के लिए प्रेम की भूमि है, जो व्रज की मधुर कन्याओं के मुकुट का सबसे बहुमूल्य रत्न है, मेरा आश्रय हो।

अपि जन इह कश्चिद् यस्य सेवा-प्रसादैः प्रणय-सुर-लता स्यात् तस्य गोष्ठेन्द्र-सूनोः सपदि किल मद्-ईशा-दास्य-पुष्प-प्रशस्या तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

राधा-कुण्ड की सेवा से प्राप्त होने वाली कृपा से व्रज के राजकुमार के प्रति शुद्ध प्रेम की वह स्वर्गीय लता, जो मेरी रानी की सेवा के फूल खिलाने के लिए प्रसिद्ध है, अंकुरित हो उठती है। वही अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड मेरा आश्रय हो।

तट-मधुर-निकुञ्जाः क्लृप्त-नामान उच्चैर् निज-परिजन-वर्गैः संविभज्याश्रितास् तैः मधुकर-रुत-रम्या यस्य राजन्ति काम्यास् तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड, जिसके तटों पर भौंरों की मधुर गुंजार से भरे अनेक सुन्दर और मनोहर वन-कुंज हैं, जिनमें से प्रत्येक का नाम श्री राधा की किसी सखी के नाम पर है, मेरा आश्रय हो।

तट-भुवि वर-वेद्यां यस्य नर्माति-हृद्यां मधुर-मधुर-वार्तां गोष्ठ-चन्द्रस्य भङ्ग्या प्रथयति मिथ ईशा प्राण-सख्यालिभिः सा तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड, जिसके तट पर एक सुहावने आँगन में राधारानी अपनी सखियों के साथ आपस में व्रज के चन्द्रमा भगवान कृष्ण के विषय में मधुर विनोद करती हैं, मेरा आश्रय हो।

अनुदिनम् अति-रङ्गैः प्रेम-मत्तालि-सङ्घैर् वर-सरसिज-गन्धैर् हारि-वारि-प्रपूर्णे विहरत इह यस्मिन् दम्-पती तौ प्रमत्तौ तद् अति-सुरभि राधा-कुण्डम् एवाश्रयो मे
अर्थ

अत्यन्त सुगन्धित राधा-कुण्ड, जहाँ प्रेम में मतवाला दिव्य युगल प्रतिदिन अपने प्रेम में मतवाले साथियों के साथ कमल की सुगन्ध वाले मनोहर जल में खेलता है, मेरा आश्रय हो।

अविकलम् अति देव्याश् चारु कुण्डाष्टकं यः परिपठति तदीयोल्लासि-दास्यार्पितात्मा अचिरम् इह शरीरे दर्शयत्य् एव तस्मै मधु-रिपुर् अति-मोदैः श्लिष्यमाणां प्रियां ताम्
अर्थ

जो राधारानी की सेवा में पूरी तरह समर्पित है और उनके सरोवर का वर्णन करने वाले इन आठ सुन्दर श्लोकों को प्रसन्नता से पढ़ता है, उसे भगवान कृष्ण इसी वर्तमान शरीर में अपनी प्रियतमा के दर्शन करा देते हैं, और उस समय वे स्वयं बड़े आनन्द से उन्हें गले लगा रहे होते हैं।

इस भजन के बारे में

पद
9